فلبکتومی یکی از روشهای کمتهاجمی درمان رگهای واریسی سطحی و برجسته است که در آن وریدهای هدف از طریق سوراخها یا برشهای بسیار کوچک پوستی خارج میشوند.
این روش که با نامهای Ambulatory Phlebectomy یا Miniphlebectomy نیز شناخته میشود، بیشتر برای درمان واریس پا قابل مشاهده و سطحی استفاده میشود.
راهنمای ۲۰۲۳ انجمنهای SVS/AVF/AVLS برای درمان شاخههای واریسی علامتدار، Miniphlebectomy یا اسکلروتراپی تحت هدایت سونوگرافی را از گزینههای اصلی میداند.
نکته مهم این است که فلبکتومی همیشه جایگزین لیزر یا RF نیست. اگر منشأ اصلی واریس، رفلاکس وریدی صافن باشد، ممکن است ابتدا یا همزمان درمان رگ اصلی با EVLA یا درمان واریس به روش RF انجام شود و فلبکتومی برای برداشتن شاخههای برجسته به کار رود.
تهیه و تدوین: تحریریه تخصصی ایران واریس
آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
Toggleفلبکتومی چیست و چگونه واریس را درمان میکند؟
فلبکتومی یک روش کمتهاجمی برای خارج کردن مستقیم بعضی رگهای واریسی سطحی است.
پزشک از طریق سوراخهای بسیار کوچک پوستی، رگ واریسی را با ابزارهای مخصوص مانند قلابهای ظریف خارج میکند.
این سوراخها معمولاً بسیار کوچک هستند و در بسیاری از موارد نیازی به بخیه ندارند.
هدف اصلی فلبکتومی درمان شاخههای واریسی سطحی و برجسته است، نه وریدهای عمقی پا.
راهنمای ESVS نیز برای درمان Varicose Tributaries، فلبکتومی سرپایی، اسکلروتراپی فوم تحت هدایت سونوگرافی یا ترکیب این دو را توصیه میکند.
فلبکتومی برای چه نوع واریسی مناسب است؟
فلبکتومی معمولاً برای:
- رگهای برجسته سطحی
- شاخههای واریسی قابل لمس
- وریدهای پرپیچوخم سطحی
- شاخههایی که بعد از درمان رگ اصلی باقی ماندهاند
- بعضی رگهایی که برای اسکلروتراپی مناسب نیستند
استفاده میشود.
برخلاف تصور رایج، فلبکتومی صرفاً برای «واریسهای کوچک» نیست و میتواند برای شاخههای برجسته و نسبتاً بزرگ سطحی نیز کاربرد داشته باشد.
آیا قبل از فلبکتومی سونوگرافی لازم است؟
در بسیاری از بیماران، ارزیابی سیستم وریدی با Duplex Ultrasound اهمیت زیادی دارد.
ظاهر یک رگ برجسته بهتنهایی مشخص نمیکند که علت واریس فقط همان رگ است.
ممکن است در پشت رگهای سطحی، رفلاکس در:
- GSV
- SSV
- وریدهای صافن فرعی
- یا سایر مسیرهای سطحی
وجود داشته باشد.
اگر چنین رفلاکسی وجود داشته باشد، درمان فقط شاخههای سطحی ممکن است کافی نباشد.
بنابراین تعیین منشأ واریس پیش از درمان میتواند در انتخاب بین فلبکتومی، اسکلروتراپی، لیزر، RF یا ترکیب این روشها کمک کند.
مراحل انجام فلبکتومی برای واریس پا
فلبکتومی معمولاً بهصورت سرپایی انجام میشود.
مشخص کردن رگها
پزشک مسیر رگهای برجسته موردنظر را مشخص میکند.
در بعضی بیماران این کار با کمک معاینه و سونوگرافی داپلر انجام میشود.
بیحسی موضعی
ناحیه درمان بیحس میشود تا ناراحتی بیمار کاهش یابد.
فلبکتومی سرپایی در بسیاری از موارد با بیحسی موضعی انجام میشود.
ایجاد سوراخهای کوچک
پزشک برشها یا سوراخهای بسیار کوچکی در پوست ایجاد میکند.
این برشها معمولاً چند میلیمتر یا حتی کوچکتر هستند.
خارج کردن رگ
با استفاده از ابزار ظریف یا قلاب مخصوص، بخشی از رگ واریسی از سوراخ پوستی بیرون آورده میشود.
این کار در چند نقطه تکرار میشود تا شاخه واریسی موردنظر خارج شود.
پانسمان و فشار موضعی
در پایان، محلهای ورود پانسمان میشوند و بسته به شرایط بیمار ممکن است از بانداژ یا جوراب فشاری استفاده شود.
بعد از برداشتن رگ، خون از کجا عبور میکند؟
رگهایی که با فلبکتومی خارج میشوند معمولاً شاخههای سطحی واریسی هستند که عملکرد طبیعی خود را از دست دادهاند.
پس از خارج شدن آنها، خون از طریق شبکه وسیع وریدهای سالم سطحی و عمقی ادامه مسیر میدهد.
بنابراین حذف شاخه واریسی معمولاً مانعی برای گردش خون طبیعی پا ایجاد نمیکند.
آیا فلبکتومی علت اصلی واریس را درمان میکند؟
همیشه نه.
این یکی از مهمترین نکات مقاله است.
اگر واریس فقط مربوط به شاخههای سطحی باشد و ورید اصلی سالم باشد، فلبکتومی میتواند درمان اصلی همان شاخهها باشد.
اما اگر بیمار دارای رفلاکس ورید صافن باشد، فلبکتومی شاخهها بدون توجه به رگ اصلی ممکن است درمان کامل محسوب نشود.
راهنمای SVS/AVF/AVLS برای بیمارانی که رفلاکس علامتدار GSV یا SSV همراه با شاخههای واریسی دارند، Ablation رگ اصلی همراه با فلبکتومی یا اسکلروتراپی شاخهها را توصیه میکند.
آیا فلبکتومی میتواند همراه با لیزر یا RF انجام شود؟
بله.
در بسیاری از بیماران این ترکیب منطقی است.
مثلاً:
- EVLA یا RF → بستن رگ اصلی دارای رفلاکس
- فلبکتومی → خارج کردن شاخههای برجسته سطحی
راهنمای SVS/AVF/AVLS درمان همزمان تنه وریدی دارای رفلاکس و شاخههای واریسی را در بیماران مناسب توصیه میکند.
البته در بعضی شرایط میتوان درمان شاخهها را به مرحله بعد موکول کرد.
NICE نیز اشاره میکند که فلبکتومی شاخهها ممکن است همزمان با Endothermal Ablation یا در مرحله جداگانه انجام شود.
مزایای فلبکتومی برای واریس
حذف مستقیم رگ برجسته
برخلاف روشهایی که ابتدا باعث بسته شدن و سپس جمع شدن تدریجی رگ میشوند، در فلبکتومی بخشی از رگ مستقیماً از بدن خارج میشود.
برشهای بسیار کوچک
برشها معمولاً کوچک هستند و در بسیاری از موارد نیازی به بخیه ندارند.
انجام سرپایی
فلبکتومی اغلب بدون بستری انجام میشود.
امکان استفاده همراه با لیزر یا RF
این روش میتواند بهعنوان مکمل درمان رفلاکس تنهای استفاده شود.
مناسب برای رگهای برجسته و پرپیچوخم
برخی رگهای سطحی پرپیچوخم برای عبور کاتتر مناسب نیستند و فلبکتومی میتواند گزینه مفیدی باشد.
نتیجه ظاهری نسبتاً سریع
چون رگ برجسته فیزیکی خارج میشود، کاهش برجستگی همان رگ سریعتر قابل مشاهده است، هرچند کبودی و تورم موقت میتواند ظاهر نهایی را برای مدتی بپوشاند.
معایب فلبکتومی
نیاز به چند سوراخ پوستی
هرچند برشها بسیار کوچک هستند، باز هم فلبکتومی نسبت به تزریق اسکلروتراپی نیازمند دسترسی مستقیم پوستی است.
کبودی
کبودی پس از خارج کردن رگ شایع است و ممکن است چند روز یا بیشتر باقی بماند.
احتمال تغییرات حسی
به دلیل نزدیکی بعضی شاخهها به اعصاب سطحی، ممکن است بیحسی یا گزگز موقت ایجاد شود.
احتمال اسکار کوچک
اگرچه معمولاً اسکارها بسیار کوچک هستند، نمیتوان تضمین کرد هیچ اثری باقی نماند.
درمان نکردن رفلاکس تنهای در همه بیماران
اگر منشأ اصلی بیماری GSV یا SSV باشد، فلبکتومی شاخهها بهتنهایی ممکن است کافی نباشد.
چه کسانی کاندید مناسب فلبکتومی هستند؟
فلبکتومی بیشتر در بیمارانی مطرح میشود که:
- رگهای واریسی سطحی و برجسته دارند
- شاخههای واریسی علامتدار دارند
- درد، سنگینی یا ناراحتی مرتبط با همان رگها دارند
- پس از درمان تنه اصلی هنوز شاخههای برجسته دارند
- آناتومی رگ برای Miniphlebectomy مناسب است
راهنمای SVS/AVF/AVLS برای Varicose Tributaries علامتدار، Miniphlebectomy را یکی از گزینههای اصلی میداند.
آیا فلبکتومی فقط وقتی لیزر یا اسکلروتراپی شکست خورده باشد انجام میشود؟
خیر.
این جمله در نسخه قبلی مقاله دقیق نبود.
فلبکتومی میتواند از ابتدا یکی از روشهای مناسب درمان شاخههای واریسی باشد و الزاماً روش «بعد از شکست لیزر یا اسکلروتراپی» نیست.
انتخاب میان فلبکتومی و اسکلروتراپی به:
- اندازه رگ
- پیچوخم رگ
- محل آن
- علائم
- وضعیت سیستم وریدی
- ترجیح بیمار
- تجربه پزشک
بستگی دارد.
چه کسانی باید با احتیاط بیشتری برای فلبکتومی ارزیابی شوند؟
ممنوعیتها برای همه بیماران یکسان نیستند و تصمیم باید فردی باشد.
ارزیابی دقیقتر در موارد زیر اهمیت دارد:
- عفونت فعال پوست
- DVT فعال
- اختلالات انعقادی
- بیماری شریانی قابل توجه
- مشکلات مهم پزشکی کنترلنشده
- بارداری
- مصرف داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت
اما مصرف داروی رقیقکننده خون بهتنهایی به معنی ممنوعیت قطعی فلبکتومی نیست.
پزشک باید خطر خونریزی و خطر قطع دارو را بررسی کند.
فلبکتومی در بارداری انجام میشود؟
واریس در دوران بارداری معمولاً درمانهای مداخلهای واریس به تعویق میافتند مگر شرایط خاص پزشکی وجود داشته باشد.
بسیاری از رگهای واریسی بارداری بعد از زایمان تا حدی بهبود پیدا میکنند.
بنابراین فلبکتومی معمولاً برای «درمان زیبایی واریس بارداری» در دوران بارداری انجام نمیشود.
برای اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله واریس در دوران بارداری را مطالعه کنید.
عوارض فلبکتومی
فلبکتومی معمولاً کمتهاجمی است، اما بدون عارضه نیست.
کبودی و تورم
از شایعترین عوارض کوتاهمدت هستند.
درد یا حساسیت
ممکن است در محل درمان احساس درد، کشیدگی یا حساسیت وجود داشته باشد.
خونریزی موضعی
مقدار کمی خونریزی از سوراخها ممکن است ایجاد شود.
تغییر رنگ پوست
گاهی تیرگی موقت یا طولانیتر در محل درمان رخ میدهد.
اسکار کوچک
برشها بسیار کوچک هستند، اما امکان باقی ماندن اسکارهای نقطهای وجود دارد.
آسیب به عصب سطحی
ممکن است باعث:
- گزگز
- بیحسی
- یا حساسیت غیرطبیعی
شود.
این مشکل اغلب موقت است، اما در موارد کمی میتواند طولانیتر باقی بماند.
عفونت
عفونت ممکن است رخ دهد اما معمولاً شایع نیست.
ترومبوز
لخته وریدی یکی از عوارض احتمالی و مهم است، اگرچه در اغلب بیماران رخ نمیدهد.
راهنمای SVS اشاره میکند که خطر عوارض ترومبوتیک میتواند در برخی روشهای باز شامل فلبکتومی بیشتر از Endovenous Ablation تنها باشد؛ بنابراین در بیمارانی که علائم مشکوک دارند یا ریسک بالاتری دارند، ارزیابی با Duplex اهمیت پیدا میکند.
مراقبتهای قبل از فلبکتومی
ارزیابی سیستم وریدی
بهتر است پیش از درمان، علت و مسیر واریس مشخص شود.
در بسیاری از بیماران Duplex Ultrasound بخشی از ارزیابی است.
اعلام تمام داروها
پزشک باید بداند بیمار چه داروهایی مصرف میکند، بهخصوص:
- وارفارین
- ریواروکسابان
- آپیکسابان
- آسپرین
- کلوپیدوگرل
- NSAIDها
آیا باید داروی رقیقکننده خون را قطع کرد؟
خودسرانه خیر.
نسخه قبلی مقاله توصیه میکرد چند روز قبل از عمل آسپرین و داروهای رقیقکننده خون قطع شوند؛ این توصیه برای همه بیماران صحیح نیست.
قطع یا ادامه دارو باید توسط پزشک و براساس:
- نوع دارو
- دلیل مصرف
- خطر خونریزی
- خطر ترومبوز
تعیین شود.
لباس مناسب
پوشیدن لباس راحت در روز درمان کمککننده است.
ناشتا بودن
اگر درمان فقط با بیحسی موضعی انجام شود، دستور ناشتایی ممکن است با درمانی که همراه Sedation است متفاوت باشد.
باید دستور مرکز درمانی رعایت شود و قانون ثابتی برای همه بیماران وجود ندارد.
مراقبتهای بعد از فلبکتومی
راه رفتن
راه رفتن سبک معمولاً بعد از درمان تشویق میشود.
بیحرکتی طولانی مطلوب نیست.
جوراب یا بانداژ فشاری
ممکن است پزشک استفاده از Compression را برای مدتی توصیه کند.
مدت استفاده برای همه بیماران یکسان نیست و باید طبق پروتکل پزشک باشد.
پانسمان
محل برشها یا سوراخها باید طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه داشته شود.
فعالیت سنگین
برای مدتی ممکن است توصیه شود:
- ورزش شدید
- وزنهبرداری سنگین
- فعالیتهایی که فشار زیادی به پا وارد میکنند
محدود شوند.
مدت دقیق به وسعت درمان بستگی دارد.
حمام و سونا
زمان دوش گرفتن، شنا یا رفتن به سونا باید براساس وضعیت پانسمان و دستور پزشک تعیین شود.
استفاده از عدد ثابت مثل «چند هفته برای همه بیماران» ضروری نیست.
چه علائمی بعد از فلبکتومی نیاز به بررسی پزشکی دارند؟
در صورت بروز موارد زیر بهتر است با پزشک تماس گرفته شود:
- درد شدید یا رو به افزایش
- تورم زیاد یا ناگهانی پا
- خونریزی کنترلنشده
- قرمزی گسترده
- ترشح یا تب
- بیحسی شدید
- رگ بسیار سفت و دردناک
تنگی نفس یا درد قفسه سینه نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
فلبکتومی یا لیزر؛ کدام بهتر است؟
این دو روش معمولاً برای یک هدف دقیقاً یکسان استفاده نمیشوند.
درمان واریس با لیزر داخل وریدی یا EVLA بیشتر برای بستن ورید تنهای دارای رفلاکس مانند GSV یا SSV استفاده میشود.
فلبکتومی بیشتر برای خارج کردن شاخههای برجسته واریسی کاربرد دارد.
بنابراین در بسیاری از بیماران این دو روش رقیب نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند.
فلبکتومی یا RF؟
مانند EVLA، RF بیشتر برای درمان Truncal Reflux استفاده میشود.
فلبکتومی برای شاخههای سطحی واریسی استفاده میشود.
در یک بیمار ممکن است:
RF + Phlebectomy
در یک جلسه یا در مراحل جداگانه انجام شوند.
فلبکتومی یا اسکلروتراپی؟
برای شاخههای واریسی علامتدار، راهنمای SVS/AVF/AVLS هم Miniphlebectomy و هم Ultrasound-Guided Sclerotherapy را توصیه میکند.
انتخاب میان آنها به ویژگی رگ و بیمار بستگی دارد.
فلبکتومی معمولاً برای رگهای سطحی برجسته و قابل خارج کردن مناسب است.
اسکلروتراپی نیز میتواند برای شاخههای واریسی و رگهای کوچکتر استفاده شود.
برای Telangiectasia و Reticular Veins، راهنما بیشتر درمان واریس با اسکلروتراپی را توصیه میکند.
آیا فلبکتومی درمان دائمی واریس است؟
رگی که واقعاً از بدن خارج شده، همان رگ دیگر برنمیگردد.
اما این موضوع به معنی درمان دائمی بیماری وریدی نیست.
ممکن است در آینده:
- رگهای دیگری واریسی شوند
- رفلاکس جدید ایجاد شود
- شاخههای دیگری ظاهر شوند
- بیماری وریدی پیشرفت کند
بنابراین عبارت «درمان دائمی واریس» بهتر است استفاده نشود.
عبارت دقیقتر این است:
فلبکتومی رگ هدف را بهطور فیزیکی خارج میکند، اما از ایجاد واریس در سایر رگها در آینده جلوگیری نمیکند.
آیا رگ خارجشده دوباره رشد میکند؟
خیر، رگ خارجشده به همان شکل دوباره رشد نمیکند.
جمله نسخه قبلی مقاله که میگفت:
«رگ قسمتی از بافت پیوندی است و مجدداً امکان رشد دارد»
صحیح نیست.
بعد از فلبکتومی ممکن است رگهای جدید یا شاخههای دیگری در آینده واریسی شوند، اما این با «رشد مجدد همان رگ خارجشده» تفاوت دارد.
آیا فلبکتومی از عود واریس جلوگیری میکند؟
خیر.
فلبکتومی رگهای هدف را خارج میکند، اما استعداد فرد به بیماری وریدی همچنان میتواند وجود داشته باشد.
عود ممکن است به دلایلی مانند:
- رفلاکس درماننشده
- ایجاد رفلاکس جدید
- پیشرفت بیماری وریدی
- ایجاد شاخههای جدید
رخ دهد.
به همین دلیل ارزیابی منشأ واریس اهمیت زیادی دارد.
چه مدت پس از فلبکتومی میتوان به فعالیت روزانه برگشت؟
زمان بازگشت به فعالیت به وسعت درمان و وضعیت فرد بستگی دارد.
بسیاری از بیماران میتوانند راه رفتن و فعالیتهای سبک را خیلی زود شروع کنند.
برای فعالیتهای سنگینتر ممکن است زمان بیشتری لازم باشد.
بهتر است بهجای اعلام عدد ثابت ۳ تا ۵ روز یا ۲ تا ۴ هفته برای همه، زمان دقیق براساس نظر پزشک و وسعت درمان تعیین شود.
چند جلسه فلبکتومی لازم است؟
برای بعضی بیماران یک جلسه کافی است.
اما تعداد جلسات به:
- تعداد شاخههای واریسی
- گستردگی بیماری
- یک یا دوطرفه بودن
- وجود رفلاکس تنهای
- نیاز به درمانهای دیگر
بستگی دارد.
گاهی بخشی از رگها در یک جلسه و بخش دیگر در مرحله بعد درمان میشوند.
نتیجه ظاهری فلبکتومی چه زمانی مشخص میشود؟
رگ هدف بلافاصله خارج میشود، اما نتیجه نهایی ظاهری ممکن است زمان ببرد.
کبودی، ورم و تغییر رنگ موقت میتوانند برای مدتی باقی بمانند.
با کاهش این تغییرات، ظاهر نهایی واضحتر میشود.
هزینه درمان واریس با فلبکتومی
هزینه فلبکتومی عدد ثابتی ندارد و به موارد زیر بستگی دارد:
- تعداد رگها
- وسعت فلبکتومی
- یک یا دو پا
- نیاز به Duplex
- انجام همزمان RF یا EVLA
- نیاز به اسکلروتراپی
- نوع مرکز درمانی
- تجهیزات
- پوشش بیمه
بهتر است در مقاله دائمی عدد ثابت مثل «۵ تا ۱۵ میلیون تومان» نوشته نشود، چون قیمتها سریع تغییر میکنند.
در زمان استعلام هزینه بهتر است سؤال شود مبلغ اعلامشده شامل:
- سونوگرافی
- دستمزد پزشک
- تجهیزات
- جوراب
- درمان همزمان رگ اصلی
- و پیگیری
هست یا خیر.
سوالات متداول درباره فلبکتومی
فلبکتومی دردناک است؟
درمان معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود. بیمار ممکن است هنگام تزریق بیحسی یا در طول درمان احساس فشار یا کشش کند، اما هدف این است که درد قابل توجه ایجاد نشود.
بعد از درمان ممکن است درد یا حساسیت خفیف وجود داشته باشد.
آیا فلبکتومی نیاز به بخیه دارد؟
در بسیاری از موارد سوراخهای پوستی آنقدر کوچک هستند که نیازی به بخیه ندارند، اما این موضوع به اندازه دسترسی و تکنیک بستگی دارد.
آیا فلبکتومی جراحی محسوب میشود؟
بله، یک مداخله جراحی کمتهاجمی محسوب میشود، هرچند معمولاً از طریق برشهای بسیار کوچک انجام میشود.
آیا فلبکتومی برای رگ عنکبوتی مناسب است؟
معمولاً خیر.
برای رگهای عنکبوتی و Reticular Veins، اسکلروتراپی بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد.
آیا فلبکتومی برای ورید صافن بزرگ استفاده میشود؟
فلبکتومی معمولاً برای Tributary Varicosities انجام میشود، نه برای برداشتن کامل تنه GSV به روش سنتی.
اگر GSV دارای رفلاکس باشد، EVLA، RF یا سایر روشهای درمان تنهای ممکن است مطرح شوند.
آیا فلبکتومی میتواند همراه با لیزر انجام شود؟
بله. در بیمار دارای رفلاکس تنهای و شاخههای برجسته، درمان همزمان یا مرحلهای هر دو امکانپذیر است.
آیا رگ خارجشده دوباره رشد میکند؟
خیر. همان بخش خارجشده برنمیگردد، اما ممکن است رگهای دیگری در آینده دچار واریس شوند.
آیا فلبکتومی درمان قطعی است؟
برای رگ خارجشده درمان مستقیم و مؤثری است، اما بیماری وریدی میتواند در رگهای دیگر ادامه پیدا کند یا در آینده عود کند.
آیا داروی رقیقکننده خون باید قبل از فلبکتومی قطع شود؟
فقط در صورت دستور پزشک. هیچ بیمار نباید آسپرین، وارفارین یا سایر ضدانعقادها را خودسرانه قطع کند.
جمعبندی
فلبکتومی یا Miniphlebectomy یکی از روشهای استاندارد درمان شاخههای واریسی سطحی و برجسته است.
در این روش رگ از طریق سوراخهای بسیار کوچک پوستی خارج میشود و معمولاً درمان بهصورت سرپایی و با بیحسی موضعی انجام میشود.
راهنمای SVS/AVF/AVLS برای Varicose Tributaries علامتدار، Miniphlebectomy یا Ultrasound-Guided Sclerotherapy را توصیه میکند.
در صورت وجود رفلاکس تنهای GSV یا SSV، ممکن است فلبکتومی همراه با EVLA یا RF انجام شود؛ زیرا برداشتن شاخههای برجسته بهتنهایی همیشه منشأ بیماری را درمان نمیکند.
بنابراین انتخاب فلبکتومی بهتر است بعد از مشخص شدن آناتومی و منشأ واریس انجام شود، نه فقط براساس ظاهر رگ روی پوست.

2 پاسخ