انواع واریس پا

انواع واریس را می‌توان بر اساس اندازه و ظاهر رگ، محل درگیری ورید و منشأ آناتومیک دسته‌بندی کرد. رگ‌های عنکبوتی و رتیکولار با وریدهای واریسی برجسته یکسان نیستند و واریس ورید صافن بزرگ یا کوچک نیز از نظر محل و منشأ با شاخه‌های سطحی تفاوت دارد. تشخیص نوع رگ اهمیت دارد، زیرا روش بررسی و درمان برای همه انواع واریس یکسان نیست

بیماری وریدی در بعضی افراد می‌تواند در طول زمان پیشرفت کند یا رگ‌های دیگری نیز درگیر شوند، اما سرعت و میزان پیشرفت در همه افراد یکسان نیست.

واریس را بر چه اساسی دسته‌بندی می‌کنند؟

انواع واریس را می‌توان از چند زاویه بررسی کرد و به همین دلیل ممکن است در منابع مختلف نام‌های متفاوتی برای رگ‌های واریسی دیده شود.

مهم‌ترین روش‌های دسته‌بندی عبارت‌اند از:

• اندازه و ظاهر رگ: رگ‌های عنکبوتی، وریدهای رتیکولار و وریدهای واریسی برجسته از نظر قطر و ظاهر با یکدیگر تفاوت دارند.
• محل و ورید درگیر: ممکن است ورید صافن بزرگ، ورید صافن کوچک، شاخه‌های سطحی یا وریدهای پرفوران درگیر باشند.
• کلاس بالینی بیماری: سیستم CEAP وضعیت بالینی بیماری وریدی را از C0 تا C6 توصیف می‌کند. برای مثال تلانژکتازی و رتیکولار در C1 و وریدهای واریسی برجسته در C2 قرار می‌گیرند.

بنابراین اصطلاح «نوع واریس» با «مرحله واریس» یکسان نیست؛ نوع بیشتر به شکل و محل رگ اشاره دارد، در حالی که مرحله وضعیت بالینی بیماری را توصیف می‌کند.

انواع مختلف واریس

انواع واریس را می‌توان بر اساس اندازه و ظاهر رگ، محل درگیری و منشأ آناتومیک ورید دسته‌بندی کرد. همه رگ‌های قابل مشاهده روی پا واریس واقعی محسوب نمی‌شوند؛ برای مثال، رگ‌های عنکبوتی و رتیکولار از نظر اندازه و طبقه‌بندی با وریدهای واریسی برجسته تفاوت دارند.

به‌طور کلی، مهم‌ترین انواع رگ‌های واریسی شامل رگ‌های عنکبوتی، وریدهای رتیکولار، وریدهای واریسی برجسته، واریس ورید صافن بزرگ و کوچک، واریس شاخه‌ای و واریس مرتبط با وریدهای پرفوران هستند. در بعضی افراد نیز واریس در ناحیه لگن یا پرینه دیده می‌شود.

رگ‌های عنکبوتی یا تلانژکتازی

رگ‌های عنکبوتی یا Telangiectasia رگ‌های بسیار باریک قرمز، بنفش یا آبی هستند که معمولاً به شکل شبکه‌ای یا شاخه‌شاخه روی پوست دیده می‌شوند.

این رگ‌ها معمولاً قطری کمتر از یک میلی‌متر دارند و بیشتر روی ران، ساق یا اطراف مچ دیده می‌شوند. در زبان عمومی گاهی به آنها «واریس عنکبوتی» گفته می‌شود، اما از نظر طبقه‌بندی تخصصی با وریدهای واریسی برجسته یکسان نیستند.

رگ‌های عنکبوتی در طبقه‌بندی CEAP معمولاً در گروه C1 قرار می‌گیرند و در بسیاری از افراد بیشتر جنبه زیبایی دارند، هرچند گاهی ممکن است همراه با سایر نشانه‌های بیماری وریدی دیده شوند.

وریدهای رتیکولار یا مشبک

وریدهای رتیکولار یا Reticular Veins رگ‌های آبی یا سبزرنگی هستند که معمولاً قطری بین حدود یک تا کمتر از سه میلی‌متر دارند.

این رگ‌ها زیر پوست دیده می‌شوند و اغلب در ران، پشت زانو یا ساق ظاهر می‌شوند. از نظر اندازه از رگ‌های عنکبوتی بزرگ‌ترند، اما هنوز از وریدهای واریسی برجسته کوچک‌تر هستند.

وریدهای رتیکولار نیز معمولاً در CEAP C1 قرار می‌گیرند و ممکن است به تنهایی یا همراه با رگ‌های عنکبوتی دیده شوند.

وریدهای واریسی برجسته یا طنابی

وریدهای واریسی واقعی معمولاً رگ‌های زیرجلدی گشاد، پیچ‌خورده و برجسته‌ای هستند که قطر آنها اغلب سه میلی‌متر یا بیشتر است.

این رگ‌ها ممکن است در ساق یا ران دیده شوند و با علائمی مانند:

• احساس سنگینی
• درد یا ناراحتی
• تورم
• خارش
• احساس فشار

همراه باشند.

در طبقه‌بندی CEAP، وریدهای واریسی برجسته در گروه C2 قرار می‌گیرند.

ظاهر برجسته رگ به‌تنهایی مشخص نمی‌کند منشأ اصلی مشکل کجاست؛ ممکن است یک ورید صافن یا شاخه‌ای از سیستم وریدی دچار رفلاکس باشد.

واریس ورید صافن بزرگ

ورید صافن بزرگ یا Great Saphenous Vein (GSV) یکی از مهم‌ترین وریدهای سطحی اندام تحتانی است و از بخش داخلی مچ پا به سمت داخل ساق و ران حرکت می‌کند.

اگر دریچه‌های این ورید به‌درستی عمل نکنند، ممکن است خون در مسیر آن به سمت پایین برگردد و رفلاکس وریدی ایجاد شود.

در این شرایط ممکن است:

• رگ‌های برجسته در داخل ساق یا ران
• احساس سنگینی
• درد
• تورم
• یا شاخه‌های واریسی متعدد

دیده شوند.

برای مشخص کردن درگیری GSV معمولاً سونوگرافی داپلر اهمیت دارد، زیرا فقط از روی ظاهر رگ نمی‌توان محل دقیق رفلاکس را مشخص کرد.

واریس ورید صافن کوچک

ورید صافن کوچک یا Small Saphenous Vein (SSV) بیشتر در پشت ساق قرار دارد و معمولاً در ناحیه پشت زانو به سیستم وریدی عمقی متصل می‌شود.

اگر این ورید دچار رفلاکس شود، رگ‌های واریسی ممکن است بیشتر در:

• پشت ساق
• اطراف پشت زانو
• بخش خارجی ساق

دیده شوند.

مسیر SSV در همه افراد کاملاً یکسان نیست؛ به همین دلیل سونوگرافی Duplex در بررسی این نوع واریس اهمیت دارد.

واریس شاخه‌ای

واریس شاخه‌ای یا Tributary Varicose Veins به شاخه‌های سطحی گشاد و پیچ‌خورده‌ای گفته می‌شود که از شبکه وریدی اصلی منشعب می‌شوند.

این رگ‌ها ممکن است:

• زیر زانو
• روی ساق
• روی ران
• یا در کنار مسیر وریدهای صافن

دیده شوند.

وجود واریس شاخه‌ای الزاماً به این معنی نیست که حتماً ورید صافن بزرگ یا کوچک دچار مشکل است. در بعضی بیماران رفلاکس تنه‌ای وجود دارد و در برخی دیگر مشکل بیشتر به شاخه‌های سطحی محدود است.

به همین دلیل، در واریس شاخه‌ای علامت‌دار ممکن است برای تشخیص منشأ بیماری، بررسی سونوگرافی لازم باشد.

واریس مرتبط با وریدهای پرفوران

وریدهای پرفوران یا Perforator Veins رگ‌هایی هستند که سیستم وریدی سطحی را به سیستم وریدی عمقی متصل می‌کنند.

در حالت طبیعی، جریان خون از سیستم سطحی به سمت وریدهای عمقی حرکت می‌کند. اگر بعضی از وریدهای پرفوران دچار نارسایی شوند، جهت جریان خون می‌تواند غیرطبیعی شود و فشار بیشتری به رگ‌های سطحی وارد شود.

این وضعیت ممکن است با:

• رگ‌های واریسی موضعی
• تورم
• تغییرات پوستی
• یا در بیماری‌های پیشرفته‌تر، زخم وریدی

همراه باشد.

واریس مرتبط با پرفوران معمولاً فقط با نگاه کردن به پا تشخیص داده نمی‌شود و بررسی Duplex برای مشخص کردن مسیر جریان اهمیت دارد.

واریس لگنی و پرینه‌ای

در بعضی افراد، رگ‌های واریسی در ناحیه لگن، پرینه یا اطراف اندام تناسلی دیده می‌شوند.

این نوع واریس بیشتر در زنان و به‌ویژه در ارتباط با:

• بارداری
• افزایش فشار داخل لگن
• تغییرات هورمونی
• یا اختلال در وریدهای لگنی

دیده می‌شود.

واریس لگنی و پرینه‌ای می‌تواند با احساس فشار، سنگینی یا درد در ناحیه لگن همراه باشد.

این نوع واریس از نظر منشأ با واریس معمول پا تفاوت دارد و ممکن است نیازمند ارزیابی وریدهای لگنی باشد.

آیا واریس بارداری یک نوع جداگانه است؟

از نظر طبقه‌بندی آناتومیک، واریس بارداری یک نوع مستقل از واریس محسوب نمی‌شود.

بارداری می‌تواند باعث ایجاد یا تشدید انواع مختلف رگ‌های واریسی شود، به‌خصوص:

• وریدهای واریسی پا
• واریس پرینه‌ای
• واریس ناحیه لگن

افزایش حجم خون، تغییرات هورمونی و فشار رحم بر وریدهای لگنی از عواملی هستند که در ایجاد واریس در دوران بارداری نقش دارند.

بخشی از رگ‌های واریسی ایجادشده در بارداری ممکن است بعد از زایمان کمتر شوند، اما همه آنها الزاماً از بین نمی‌روند.

جدول مقایسه انواع واریس

نوع رگ	ظاهر و اندازه تقریبی	محل شایع	طبقه‌بندی کلی
رگ عنکبوتی	کمتر از 1 میلی‌متر، قرمز یا بنفش	ران، ساق، مچ	C1
رتیکولار	1 تا کمتر از 3 میلی‌متر، آبی یا سبز	ران و پشت زانو	C1
ورید واریسی برجسته	حدود 3 میلی‌متر یا بیشتر، پیچ‌خورده و برجسته	ساق و ران	C2
صافن بزرگ	درگیری مسیر GSV	داخل ساق و ران	آناتومیک
صافن کوچک	درگیری مسیر SSV	پشت ساق و پشت زانو	آناتومیک
شاخه‌ای	شاخه‌های سطحی برجسته	ساق و ران	Tributary
پرفوران	درگیری ارتباط سطحی و عمقی	بیشتر ساق	Perforator
لگنی/پرینه‌ای	رگ‌های برجسته ناحیه لگن یا تناسلی	لگن و پرینه	Pelvic

شایع‌ترین انواع واریس پا کدام‌اند؟

در پاها، رگ‌های عنکبوتی و رتیکولار بسیار شایع‌اند و ممکن است فقط به صورت شبکه‌های ریز قرمز، بنفش، آبی یا سبز دیده شوند.

در میان وریدهای واریسی برجسته، درگیری ورید صافن بزرگ و شاخه‌های وابسته به آن اهمیت بالینی زیادی دارد. ورید صافن کوچک و شاخه‌های واریسی نیز می‌توانند درگیر شوند، اما محل و الگوی واریس در هر فرد متفاوت است.

ظاهر رگ به‌تنهایی مشخص نمی‌کند کدام ورید منشأ بیماری است؛ به‌ویژه در واریس‌های برجسته یا علامت‌دار، ممکن است برای تشخیص منشأ رفلاکس از سونوگرافی Duplex استفاده شود.

آیا رگ عنکبوتی همان واریس است؟

در زبان عمومی، رگ‌های عنکبوتی اغلب نوعی واریس نامیده می‌شوند، اما از نظر تخصصی تفاوت دارند.

رگ‌های عنکبوتی یا تلانژکتازی معمولاً کمتر از یک میلی‌متر قطر دارند و در CEAP در گروه C1 قرار می‌گیرند.

در مقابل، ورید واریسی واقعی معمولاً رگی برجسته و پیچ‌خورده با قطر حدود سه میلی‌متر یا بیشتر است و در گروه C2 قرار می‌گیرد.

بنابراین رگ عنکبوتی و ورید واریسی برجسته یک چیز نیستند، هرچند هر دو می‌توانند بخشی از طیف بیماری‌های وریدی باشند.

تفاوت نوع واریس با مرحله و شدت واریس چیست؟

نوع واریس و مرحله بیماری دو مفهوم متفاوت هستند.

نوع واریس بیشتر مشخص می‌کند کدام رگ یا چه شکل ظاهری از رگ درگیر است؛ برای مثال صافن بزرگ، صافن کوچک، رتیکولار یا شاخه‌ای.

اما مرحله یا کلاس بالینی نشان می‌دهد بیماری از نظر علائم و تغییرات بالینی در چه وضعیتی قرار دارد.

برای مثال فردی ممکن است واریس صافن بزرگ داشته باشد اما هنوز فقط در کلاس C2 باشد، در حالی که فرد دیگری علاوه بر واریس دچار تورم یا تغییرات پوستی نیز شده باشد.

برای بررسی دقیق‌تر این موضوع می‌توان از طبقه‌بندی CEAP استفاده کرد.

چگونه نوع واریس تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص نوع واریس معمولاً با معاینه و بررسی ظاهر و محل رگ‌ها شروع می‌شود.

در برخی افراد فقط رگ‌های عنکبوتی یا رتیکولار دیده می‌شوند و نیاز به بررسی گسترده وجود ندارد.

اما اگر:

• وریدهای برجسته وجود داشته باشند
• درد یا تورم وجود داشته باشد
• واریس عود کرده باشد
• درمان ورید اصلی مطرح باشد
• یا منشأ رگ‌های واریسی مشخص نباشد

سونوگرافی Duplex می‌تواند به مشخص کردن محل رفلاکس، درگیری ورید صافن و وضعیت سیستم وریدی سطحی و عمقی کمک کند.

آیا همه انواع واریس نیاز به درمان دارند؟

خیر.

نیاز به درمان فقط به نوع رگ بستگی ندارد.

عوامل مهم دیگر شامل:

• علائم
• وجود رفلاکس
• تورم
• تغییرات پوستی
• سابقه خونریزی
• زخم
• تأثیر بیماری بر کیفیت زندگی
• و هدف پزشکی یا زیبایی درمان

هستند.

ممکن است یک فرد فقط رگ‌های عنکبوتی بدون علامت داشته باشد و درمان او صرفاً جنبه زیبایی داشته باشد، در حالی که فرد دیگری با ورید صافن دارای رفلاکس و علائم واضح نیاز به ارزیابی و درمان تخصصی‌تر داشته باشد.

درمان انواع واریس با هم چه تفاوتی دارد؟

روش درمان به نوع رگ و علت زمینه‌ای آن بستگی دارد.

برای مثال:

• بعضی رگ‌های عنکبوتی و رتیکولار ممکن است با اسکلروتراپی درمان شوند.
• وریدهای تنه‌ای دارای رفلاکس ممکن است با روش‌های داخل‌وریدی مانند EVLA یا RF بررسی شوند.
• بعضی شاخه‌های برجسته ممکن است با فلبکتومی یا اسکلروتراپی درمان شوند.
• در واریس لگنی ممکن است روش‌های متفاوتی مانند آمبولیزاسیون مطرح شود.

بنابراین انتخاب درمان فقط براساس ظاهر رگ انجام نمی‌شود و در موارد لازم باید منشأ رفلاکس و آناتومی وریدها مشخص شود.

برای مقایسه کامل روش‌ها می‌توانید راهنمای درمان واریس پا را مطالعه کنید.

کدام نوع واریس جدی‌تر است؟

نمی‌توان فقط بر اساس نام یا ظاهر رگ گفت کدام نوع واریس «خطرناک‌تر» است. اهمیت بیماری به عواملی مانند وجود رفلاکس، شدت علائم، تورم، تغییرات پوستی، سابقه خونریزی یا زخم و وضعیت سیستم وریدی بستگی دارد.

برای مثال، یک رگ عنکبوتی محدود ممکن است فقط مسئله زیبایی ایجاد کند، در حالی که ورید صافن دارای رفلاکس می‌تواند باعث شاخه‌های واریسی متعدد و علائم بیشتری شود.

از طرف دیگر، شدت بیماری وریدی با نوع رگ یکسان نیست. فردی ممکن است واریس C2 داشته باشد، در حالی که فرد دیگری به دلیل تورم یا تغییرات پوستی در کلاس‌های بالاتر CEAP قرار گیرد.

بنابراین برای تعیین اهمیت یک واریس، باید نوع رگ + علائم + یافته‌های بالینی و در صورت نیاز سونوگرافی در کنار هم بررسی شوند.

آیا نوع واریس می‌تواند در طول زمان تغییر کند؟

ظاهر بیماری وریدی می‌تواند در طول زمان تغییر کند، اما این به معنی آن نیست که مثلاً یک رگ عنکبوتی الزاماً به ورید صافن تبدیل می‌شود.

ممکن است فرد ابتدا فقط چند رگ کوچک سطحی داشته باشد و بعدها رگ‌های دیگری نیز درگیر شوند یا بیماری وریدی از نظر بالینی پیشرفت کند.

عواملی مانند ژنتیک، افزایش سن، بارداری، اضافه وزن، بی‌تحرکی و وجود رفلاکس وریدی می‌توانند در روند بیماری نقش داشته باشند.

به همین دلیل بهتر است «نوع رگ» را از «پیشرفت بیماری» جدا بدانیم؛ این دو مفهوم مرتبط‌اند اما یکسان نیستند.

سوالات متداول درباره انواع واریس

چند نوع واریس وجود دارد؟

یک عدد ثابت برای «انواع واریس» وجود ندارد، زیرا می‌توان رگ‌های واریسی را براساس اندازه، ظاهر، محل و ورید درگیر دسته‌بندی کرد. از انواع مهم می‌توان به رگ‌های عنکبوتی، رتیکولار، وریدهای واریسی برجسته، صافن بزرگ، صافن کوچک، شاخه‌ای و پرفوران اشاره کرد.

واریس عنکبوتی با واریس معمولی چه تفاوتی دارد؟

رگ‌های عنکبوتی بسیار نازک‌ترند و معمولاً کمتر از یک میلی‌متر قطر دارند، در حالی که وریدهای واریسی واقعی معمولاً بزرگ‌تر، برجسته و پیچ‌خورده‌اند.

واریس صافن بزرگ چیست؟

این نوع واریس زمانی مطرح می‌شود که ورید صافن بزرگ یا شاخه‌های مرتبط با آن دچار رفلاکس وریدی شوند. رگ‌های برجسته ممکن است بیشتر در مسیر داخلی ساق و ران دیده شوند.

واریس صافن کوچک کجای پا دیده می‌شود؟

درگیری ورید صافن کوچک بیشتر با رگ‌های واریسی پشت ساق یا اطراف پشت زانو ارتباط دارد.

آیا رگ‌های عنکبوتی می‌توانند به واریس شدید تبدیل شوند؟

وجود رگ عنکبوتی به معنی این نیست که فرد حتماً در آینده به واریس شدید مبتلا خواهد شد. پیشرفت بیماری به عوامل مختلفی مانند ژنتیک، رفلاکس وریدی و وضعیت عمومی سیستم وریدی بستگی دارد.

آیا از روی ظاهر پا می‌توان نوع واریس را تشخیص داد؟

بعضی انواع، مانند رگ‌های عنکبوتی یا رتیکولار، از روی ظاهر قابل تشخیص‌اند؛ اما برای مشخص کردن منشأ رفلاکس یا درگیری وریدهای صافن ممکن است سونوگرافی Duplex لازم باشد.

آیا همه انواع واریس نیاز به درمان دارند؟

خیر. نیاز به درمان به علائم، وجود رفلاکس، تغییرات پوستی، تورم و سایر یافته‌های بالینی بستگی دارد و صرف مشاهده یک رگ به معنی ضرورت درمان نیست.

جمع‌بندی

انواع واریس فقط براساس ظاهر رگ تعریف نمی‌شوند. اندازه رگ، محل درگیری و منشأ آناتومیک همگی در دسته‌بندی بیماری نقش دارند.

رگ‌های عنکبوتی و رتیکولار معمولاً در C1 قرار می‌گیرند، در حالی که وریدهای واریسی برجسته در C2 طبقه‌بندی می‌شوند. واریس همچنین می‌تواند در مسیر ورید صافن بزرگ، صافن کوچک، شاخه‌های سطحی یا وریدهای پرفوران ایجاد شود.

مهم‌ترین نکته این است که نوع واریس با مرحله بیماری یکسان نیست و ظاهر رگ نیز همیشه منشأ اصلی مشکل را نشان نمی‌دهد. در واریس‌های علامت‌دار یا برجسته، بررسی بالینی و در صورت نیاز سونوگرافی Duplex می‌تواند به مشخص شدن نوع درگیری و انتخاب روش مناسب کمک کند.