درمان واریس با رادیوفرکانسی یا Radiofrequency Ablation (RFA) یکی از روشهای کمتهاجمی بستن وریدهای سطحی دچار رفلاکس است. در این روش، پزشک با هدایت سونوگرافی یک کاتتر باریک را وارد رگ معیوب میکند و انرژی رادیوفرکانسی با ایجاد گرمای کنترلشده باعث بسته شدن ورید میشود.
RF در کنار لیزر داخل وریدی یکی از روشهای Endothermal Ablation است. NICE برای بیمارانی که واریس همراه با رفلاکس تنهای تأییدشده دارند، Endothermal Ablation را در اولویت درمانهای مداخلهای قرار میدهد.
راهنمای ۲۰۲۳ SVS/AVF/AVLS نیز برای بیماران علامتدار دارای رفلاکس محوری ورید صافن بزرگ یا کوچک، استفاده از روشهای Endovenous Ablation از جمله RFA را در شرایط مناسب توصیه میکند.
تهیه و تدوین: تحریریه تخصصی ایران واریس
آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
Toggleرادیوفرکانسی واریس چیست؟
رادیوفرکانسی واریس یا RFA روشی برای بستن یک ورید سطحی معیوب است که در آن از انرژی فرکانس رادیویی برای ایجاد حرارت کنترلشده در دیواره رگ استفاده میشود.
در این روش:
- کاتتر وارد ورید میشود
- موقعیت آن با سونوگرافی داپلر کنترل میشود
- انرژی RF به دیواره ورید منتقل میشود
- ورید بسته میشود
- خون از مسیر وریدهای سالم ادامه پیدا میکند
ورید درمانشده از بدن خارج نمیشود، بلکه بهمرور فیبروزه و کوچکتر میشود.
درمان واریس با رادیوفرکانسی برای چه رگهایی مناسب است؟
RFA بیشتر برای وریدهای سطحی تنهای دچار رفلاکس استفاده میشود، از جمله:
- ورید صافن بزرگ یا GSV
- ورید صافن کوچک یا SSV
- بعضی وریدهای صافن فرعی
این روش معمولاً درمان انتخابی برای رگهای عنکبوتی کوچک نیست.
بنابراین صرف مشاهده چند رگ برجسته روی پوست به معنی نیاز به RF نیست. ابتدا باید مشخص شود منشأ واریس کدام ورید است و آیا رفلاکس وجود دارد یا خیر.
نقش سونوگرافی Duplex قبل از RF چیست؟
سونوگرافی Duplex یکی از مهمترین مراحل قبل از درمان واریس پا است.
این بررسی مشخص میکند:
- کدام ورید دچار رفلاکس است
- رفلاکس از کجا آغاز میشود
- ورید صافن بزرگ یا کوچک درگیر است یا خیر
- سیستم وریدی عمقی چه وضعیتی دارد
- آیا شاخههای واریسی دیگری نیز وجود دارند
انتخاب RF فقط براساس ظاهر پا روش مناسبی نیست.
درمان واریس با رادیوفرکانسی چگونه انجام میشود؟
RF با لیزر واریس یکسان نیست.
هر دو روش از گرما برای بستن ورید استفاده میکنند، اما منبع انرژی آنها متفاوت است:
- در RFA از انرژی رادیوفرکانسی استفاده میشود
- در EVLA از انرژی لیزر استفاده میشود
هر دو در گروه Endothermal Ablation قرار میگیرند.
در RFA، پزشک تحت هدایت سونوگرافی کاتتر را داخل ورید قرار میدهد و با ایجاد گرمای کنترلشده، دیواره ورید را میبندد.
در بسیاری از موارد درمان با بیحسی موضعی انجام میشود و بیمار همان روز مرکز درمانی را ترک میکند.
نحوه انجام واریس با روش RF
مراحل دقیق ممکن است در هر بیمار کمی متفاوت باشد، اما معمولاً شامل مراحل زیر است:
1. تعیین مسیر ورید
پزشک با سونوگرافی Duplex مسیر ورید معیوب را مشخص میکند.
2. ورود کاتتر
پس از بیحسی موضعی، از طریق سوراخ کوچکی در پوست کاتتر وارد ورید میشود.
3. هدایت کاتتر با سونوگرافی
موقعیت کاتتر به کمک سونوگرافی کنترل میشود تا انرژی در محل مناسب اعمال شود.
4. تزریق بیحسی اطراف رگ
در درمانهای حرارتی معمولاً بیحسی Tumescent در اطراف ورید تزریق میشود.
این کار علاوه بر کاهش ناراحتی، به محافظت از بافتهای اطراف در برابر گرما کمک میکند.
5. فعال شدن RF
کاتتر انرژی رادیوفرکانسی را به دیواره رگ منتقل میکند.
گرما باعث جمع شدن و بسته شدن ورید میشود.
6. خارج کردن کاتتر
پس از درمان طول موردنظر ورید، کاتتر خارج میشود و محل ورود با پانسمان کوچک پوشانده میشود.
7. راه رفتن بعد از درمان
در بسیاری از بیماران راه رفتن زودهنگام بعد از درمان تشویق میشود.
بعد از بسته شدن ورید، خون از کجا عبور میکند؟
وریدی که با RF درمان میشود معمولاً وریدی است که به دلیل اختلال دریچهها، خون در آن بهدرستی به سمت قلب حرکت نمیکند.
با بسته شدن این رگ، خون از طریق وریدهای سالم سطحی و عمقی ادامه مسیر میدهد.
بنابراین هدف RF حذف یک مسیر سالم نیست، بلکه خارج کردن یک مسیر معیوب دارای رفلاکس از گردش مؤثر وریدی است.
مزایای رادیوفرکانسی واریس
RFA در بیمار مناسب میتواند مزایای متعددی داشته باشد.
کمتهاجمی بودن
این روش از طریق سوراخ کوچک پوستی انجام میشود و معمولاً نیازی به برش جراحی بزرگ ندارد.
انجام با بیحسی موضعی
در بسیاری از بیماران RF با بیحسی موضعی انجام میشود و نیازی به بیهوشی عمومی نیست.
دوره بهبودی کوتاهتر
بسیاری از افراد میتوانند در مدت کوتاهی فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند.
درد و ناراحتی محدودتر نسبت به جراحی باز
در مقایسه با Stripping سنتی، درمان داخل وریدی معمولاً با آسیب بافتی کمتری همراه است.
عدم نیاز معمول به بستری
در بیشتر موارد درمان بهصورت سرپایی انجام میشود.
اثربخشی مناسب در رفلاکس تنهای
راهنمای SVS/AVF/AVLS، RFA را در کنار EVLA از گزینههای اصلی درمان رفلاکس علامتدار وریدهای صافن میداند.
آیا نتایج RF دائمی است؟
وریدی که با موفقیت بسته شده میتواند برای مدت طولانی بسته باقی بماند، اما نباید RF را به معنی «درمان قطعی برای همیشه» معرفی کرد.
بیماری وریدی ممکن است در طول زمان در وریدهای دیگر ایجاد شود یا در بعضی بیماران عود رخ دهد.
بنابراین:
بسته شدن موفق ورید درمانشده به معنی تضمین عدم ایجاد واریس جدید در آینده نیست.
آیا بعد از RF واریس عود میکند؟
امکان عود وجود دارد.
دلایل احتمالی میتوانند شامل:
- ایجاد رفلاکس در یک ورید دیگر
- باقی ماندن شاخههای واریسی
- بازشدن مجدد بخشی از رگ درمانشده در بعضی افراد
- پیشرفت بیماری وریدی
- آناتومی خاص سیستم وریدی
باشند.
بررسی دقیق Duplex قبل از درمان به کاهش درمان ناقص و انتخاب مسیر مناسب کمک میکند.
عوارض رادیوفرکانسی واریس
RF بهطور کلی یک روش کمتهاجمی است، اما مانند هر مداخله پزشکی میتواند عوارض داشته باشد.
درد و حساسیت
ممکن است در مسیر ورید درمانشده برای مدتی درد، حساسیت یا احساس کشیدگی ایجاد شود.
تورم و کبودی
کبودی یا تورم خفیف میتواند ایجاد شود و معمولاً بهتدریج برطرف میشود.
تغییر حس یا آسیب عصبی
در بعضی نواحی، بهخصوص وقتی رگ به عصب نزدیک باشد، ممکن است بیحسی، گزگز یا تغییر حس رخ دهد.
تغییر رنگ پوست
گاهی تیرگی پوست در مسیر ورید درمانشده دیده میشود.
التهاب ورید سطحی
ممکن است بخشی از رگ یا شاخههای واریسی سفت و دردناک شوند.
ترومبوز وریدی
DVT یا عوارض ترومبوتیک پس از درمان ممکن است رخ دهند، هرچند شایع نیستند.
عفونت
عفونت محل ورود کاتتر ممکن است رخ دهد، اما به دلیل کوچک بودن محل ورود، احتمال آن معمولاً پایین است.
آسیب حرارتی پوست
اگر ورید بسیار نزدیک پوست باشد، احتمال آسیب حرارتی وجود دارد، هرچند تکنیک مناسب و بیحسی اطراف رگ برای کاهش این خطر استفاده میشوند.
مراقبتهای قبل از درمان واریس با رادیوفرکانسی
قبل از درمان، پزشک باید سابقه پزشکی و وضعیت سیستم وریدی بیمار را بررسی کند.
موارد مهم عبارتاند از:
- داروهای مصرفی
- سابقه DVT
- بیماریهای قلبی یا عروقی
- مشکلات انعقادی
- آلرژیهای دارویی
- بارداری
- بیماریهای زمینهای مهم
آیا باید آسپرین یا داروهای ضدانعقاد را قطع کرد؟
خیر، این داروها نباید خودسرانه قطع شوند.
تصمیم درباره ادامه یا توقف:
- آسپرین
- وارفارین
- ریواروکسابان
- آپیکسابان
- کلوپیدوگرل
- یا سایر داروهای مؤثر بر انعقاد
باید توسط پزشک گرفته شود.
آیا قبل از RF باید ناشتا بود؟
برای همه بیماران قانون ثابت «۸ ساعت ناشتایی» وجود ندارد.
اگر درمان فقط با بیحسی موضعی انجام شود، دستور ناشتا بودن ممکن است با حالتی که Sedation استفاده میشود متفاوت باشد.
دستور مرکز درمانی و پزشک معالج باید ملاک باشد.
مراقبتهای بعد از درمان واریس با رادیوفرکانسی
پیادهروی و تحرک
در بسیاری از بیماران راه رفتن بعد از درمان توصیه میشود.
بیحرکتی طولانی معمولاً مطلوب نیست.
بازگشت به فعالیتهای روزانه
بسیاری از افراد میتوانند نسبتاً سریع فعالیتهای معمول خود را از سر بگیرند.
زمان بازگشت به ورزش سنگین یا فعالیت شدید باید براساس وسعت درمان و نظر پزشک تعیین شود.
جوراب واریس
استفاده از جوراب فشاری بعد از RF ممکن است براساس پروتکل پزشک توصیه شود.
اما مدت استفاده برای همه افراد یکسان نیست.
راهنمای SVS برای بیمارانی که بعد از Thermal Ablation از Compression استفاده میکنند، حداقل یک هفته را برای کاهش درد پس از درمان پیشنهاد میکند، ولی این توصیه باید با شرایط بیمار هماهنگ شود.
مراقبت از محل ورود کاتتر
محل ورود باید طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه داشته شود و زمان دوش گرفتن یا برداشتن پانسمان براساس نوع پانسمان تعیین شود.
داروهای بعد از درمان
داروهای مسکن یا ضدالتهاب فقط براساس شرایط بیمار و توصیه پزشک مصرف شوند.
چه علائمی بعد از RF نیاز به بررسی دارند؟
در صورت بروز موارد زیر بهتر است با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود:
- درد شدید یا رو به افزایش
- تورم ناگهانی یک پا
- قرمزی گسترده
- ترشح یا علائم عفونت
- خونریزی قابل توجه
- بیحسی یا ضعف غیرعادی
علائمی مانند:
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- سرفه خونی
نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.
RF واریس پا چقدر زمان میبرد؟
زمان درمان به:
- طول رگ
- تعداد رگهای تحت درمان
- درمان یک یا دو پا
- وجود درمان همزمان شاخهها
- آناتومی ورید
بستگی دارد.
در بسیاری از موارد خود فرایند درمان کمتر از چند ساعت طول میکشد و بیمار همان روز مرخص میشود.
بهتر است برای همه افراد یک عدد ثابت اعلام نشود.
دوره نقاهت RF چقدر است؟
RFA معمولاً به استراحت طولانی در منزل نیاز ندارد.
بسیاری از بیماران طی مدت کوتاهی به فعالیت روزمره برمیگردند، اما ممکن است برای چند روز:
- حساسیت
- کبودی
- کشیدگی
- یا درد خفیف
وجود داشته باشد.
زمان بازگشت به فعالیت سنگین باید با پزشک هماهنگ شود.
چه کسانی کاندید مناسب RF هستند؟
RFA بیشتر برای بیمارانی مطرح است که:
- واریس علامتدار دارند
- سونوگرافی رفلاکس محوری را نشان میدهد
- ورید صافن بزرگ یا کوچک درگیر است
- آناتومی ورید برای Endovenous Ablation مناسب است
راهنمای SVS برای بیماران علامتدار دارای رفلاکس محوری GSV یا SSV، درمان Endovenous را در شرایط مناسب توصیه میکند.
محدودیت درمان با رادیوفرکانسی
RF برای همه رگها و همه بیماران انتخاب مناسبی نیست.
رگهای عنکبوتی
رادیوفرکانسی تنهای معمولاً برای رگهای عنکبوتی کوچک استفاده نمیشود.
آناتومی نامناسب ورید
پیچخوردگی شدید یا شرایط خاص آناتومیک ممکن است عبور کاتتر را دشوار کند.
نزدیکی بعضی رگها به عصب یا پوست
محل ورید میتواند روی انتخاب Thermal یا Nonthermal Ablation اثر بگذارد.
راهنمای SVS نیز انتخاب Thermal یا Nonthermal Ablation را براساس آناتومی، تجربه پزشک و ترجیح بیمار قابل تنظیم میداند.
ترومبوز یا شرایط پزشکی خاص
وجود DVT فعال یا بعضی شرایط ترومبوتیک نیازمند ارزیابی اختصاصی است.
اما سابقه قدیمی DVT بهتنهایی به معنی منع قطعی RF در تمام بیماران نیست.
بارداری
درمانهای مداخلهای واریس معمولاً در واریس در دوران بارداری انجام نمیشوند مگر شرایط استثنایی وجود داشته باشد.
آیا RF در واریس پیشرفته قابل انجام است؟
بله، «پیشرفته بودن واریس» بهتنهایی به معنی بیاثر بودن RF نیست.
بیماران دارای تغییرات پوستی یا حتی برخی زخمهای وریدی نیز ممکن است در صورت وجود رفلاکس سطحی کاندید Ablation باشند.
تصمیم به:
- وضعیت سیستم عمقی
- محل رفلاکس
- سونوگرافی
- شرایط پوست
- بیماریهای همراه
بستگی دارد.
بنابراین جمله «در مراحل پیشرفته RF مؤثر نیست» صحیح نیست.
RF بهتر است یا لیزر واریس؟
RFA و EVLA هر دو از روشهای Endothermal Ablation هستند.
| ویژگی | RF | EVLA |
|---|---|---|
| نوع انرژی | رادیوفرکانسی | لیزر |
| روش ورود | کاتتر داخل ورید | فیبر لیزر داخل ورید |
| هدایت سونوگرافی | بله | بله |
| معمولاً بیحسی موضعی | بله | بله |
| هدف | بستن ورید دارای رفلاکس | بستن ورید دارای رفلاکس |
| بازگشت سریع به فعالیت | معمولاً بله | معمولاً بله |
راهنمای SVS/AVF/AVLS هر دو روش را برای درمان وریدهای مناسب قبول دارد و انتخاب نهایی باید براساس آناتومی، تجربه پزشک و ترجیح بیمار انجام شود.
بنابراین نمیتوان گفت RF همیشه بهتر از لیزر است یا برعکس.
برای جزئیات بیشتر میتوانید مقاله درمان واریس با لیزر را مطالعه کنید.
RF بهتر است یا اسکلروتراپی؟
درمان واریس با اسکلروتراپی کاربرد یکسانی ندارند.
برای بیماری دارای Truncal Reflux، NICE ابتدا Endothermal Ablation شامل RF یا لیزر را پیشنهاد میکند. اگر Endothermal Ablation مناسب نباشد، Ultrasound-Guided Foam Sclerotherapy مطرح میشود.
اسکلروتراپی همچنین میتواند برای بعضی شاخههای واریسی یا رگهای کوچکتر کاربرد داشته باشد.
پس سؤال بهتر این است:
کدام روش برای نوع رگ و منشأ رفلاکس من مناسبتر است؟
مقایسه RF و جراحی واریس
| ویژگی | RF | جراحی Stripping |
|---|---|---|
| نوع درمان | داخل وریدی و کمتهاجمی | جراحی |
| برش بزرگ | معمولاً خیر | ممکن است لازم باشد |
| بیحسی | اغلب موضعی | بسته به روش |
| بستری | اغلب نیاز ندارد | ممکن است نیاز داشته باشد |
| بازگشت به فعالیت | معمولاً سریعتر | معمولاً طولانیتر |
| درمان رفلاکس صافن | بله | بله |
| انتخاب روش | براساس آناتومی و امکانات | در موارد مناسب یا نبود Endovenous |
راهنمای SVS/AVF/AVLS برای بیماران علامتدار دارای رفلاکس GSV یا SSV، Endovenous Ablation را بر High Ligation and Stripping ترجیح میدهد؛ با این حال اگر تکنولوژی یا تخصص Endovenous در دسترس نباشد یا آناتومی بیمار مناسب نباشد، جراحی همچنان میتواند گزینه درمانی باشد.
RF یا جراحی؛ کدام بهتر است؟
برای بسیاری از بیماران مناسب، RF به دلیل کمتهاجمی بودن و بهبودی سریعتر گزینه جذابی است.
اما انتخاب روش باید براساس:
- آناتومی ورید
- نوع رفلاکس
- بیماریهای همراه
- تجربه تیم درمان
- امکانات موجود
- ترجیح بیمار
انجام شود.
بنابراین نمیتوان بدون بررسی بیمار یک روش را برای همه «بهترین» اعلام کرد.
بهبودی واریس بعد از RF چه زمانی مشخص میشود؟
ورید هدف در زمان درمان بسته میشود، اما تغییر در:
- علائم
- تورم
- ظاهر رگهای برجسته
ممکن است تدریجی باشد.
بعضی شاخههای واریسی ممکن است پس از بستن رگ اصلی کوچکتر شوند و برخی دیگر ممکن است به درمان تکمیلی مانند فلبکتومی یا اسکلروتراپی نیاز داشته باشند.
بنابراین نتیجه نهایی لزوماً همان روز قابل ارزیابی نیست.
آیا بعد از RF درمان دیگری هم لازم میشود؟
گاهی بله.
RFA معمولاً ورید اصلی دارای رفلاکس را هدف میگیرد.
اگر شاخههای برجسته باقی بمانند ممکن است پزشک درمانهایی مانند:
- فلبکتومی
- اسکلروتراپی
- درمان مرحلهای
را پیشنهاد کند.
این موضوع به معنی شکست RF نیست؛ چون رگ تنهای و شاخههای واریسی دو بخش متفاوت از بیماری هستند.
اثرگذاری درمان واریس با RF
RFA یکی از روشهای استاندارد درمان رفلاکس وریدی است.
راهنمای SVS برای بیماران دارای رفلاکس علامتدار GSV، EVLA یا RFA را در مقایسه با Foam Sclerotherapy در بیمارانی که نتایج بلندمدت برایشان مهم است مطرح میکند، زیرا نتایج طولانیمدت کیفیت زندگی و عود میتواند بهتر باشد.
با این حال، موفقیت درمان به موارد زیر وابسته است:
- انتخاب درست بیمار
- مشخص شدن منشأ رفلاکس
- تکنیک مناسب
- آناتومی ورید
- پیگیری بعد از درمان
هزینه درمان واریس با رادیوفرکانسی
هزینه RF عدد ثابتی ندارد.
عوامل مؤثر عبارتاند از:
- درمان یک یا دو پا
- تعداد وریدهای درگیر
- طول و محل رگ
- هزینه سونوگرافی
- نیاز به فلبکتومی یا اسکلروتراپی همزمان
- تجهیزات مورد استفاده
- مرکز درمانی
- پوشش بیمه
برای مقایسه قیمتها بهتر است مشخص باشد هزینه اعلامشده شامل چه خدماتی است.
عبارتهای کلی مثل «چند میلیون تومان» به دلیل تغییر قیمتها بهتر است در مقاله پزشکی دائمی استفاده نشوند.
سوالات متداول درباره RF واریس
آیا درمان واریس با رادیوفرکانسی دردناک است؟
در بسیاری از بیماران درمان با بیحسی موضعی انجام میشود. هنگام تزریق بیحسی یا مراحل درمان ممکن است فشار یا ناراحتی احساس شود و بعد از درمان نیز حساسیت خفیف ایجاد شود. بنابراین بهتر است RF را «کاملاً بدون درد» معرفی نکنیم.
چه زمانی نتیجه RF مشخص میشود؟
بسته شدن رگ در زمان درمان اتفاق میافتد، اما کاهش علائم و تغییر ظاهر پا ممکن است طی هفتهها یا ماههای بعد ادامه پیدا کند.
آیا RF عارضه دارد؟
بله. کبودی، درد، حساسیت و تغییر حس میتوانند رخ دهند و عوارض جدیتر مانند ترومبوز نیز ممکن ولی کمتر شایع هستند.
آیا RF نیاز به بستری دارد؟
در بسیاری از بیماران خیر و درمان بهصورت سرپایی انجام میشود.
آیا بعد از RF میتوان راه رفت؟
معمولاً راه رفتن زودهنگام تشویق میشود.
آیا RF درمان قطعی واریس است؟
ورید درمانشده میتواند بسته بماند، اما احتمال ایجاد رگهای جدید یا عود بیماری در آینده وجود دارد.
RF بهتر است یا لیزر؟
هر دو از روشهای Endothermal Ablation مؤثر هستند و انتخاب میان آنها به شرایط ورید و بیمار بستگی دارد.
آیا RF برای رگ عنکبوتی مناسب است؟
RFA تنهای معمولاً برای رگهای عنکبوتی کوچک استفاده نمیشود.
آیا قبل از RF باید داروی رقیقکننده خون را قطع کرد؟
فقط در صورت دستور پزشک. داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت نباید خودسرانه قطع شوند.
آیا بعد از RF نیاز به جوراب واریس است؟
ممکن است توصیه شود، اما مدت استفاده برای همه بیماران یکسان نیست و باید طبق پروتکل پزشک باشد.
جمعبندی
رادیوفرکانسی یا RFA یکی از روشهای اصلی Endovenous Ablation برای درمان وریدهای سطحی دارای رفلاکس است.
در این روش:
- منشأ بیماری با سونوگرافی مشخص میشود
- کاتتر داخل ورید قرار میگیرد
- انرژی RF باعث گرم شدن و بسته شدن رگ میشود
- خون از مسیر وریدهای سالم ادامه پیدا میکند
NICE در بیمارانی که واریس و Truncal Reflux تأییدشده دارند، Endothermal Ablation شامل RF و لیزر را در اولویت روشهای مداخلهای قرار میدهد.
راهنمای SVS/AVF/AVLS نیز RFA را برای بسیاری از بیماران دارای رفلاکس علامتدار ورید صافن یکی از گزینههای اصلی درمان میداند.
با این حال، RF برای همه انواع واریس مناسب نیست و بهترین تصمیم زمانی گرفته میشود که نوع رگ، منشأ رفلاکس و وضعیت سیستم وریدی با معاینه و سونوگرافی مشخص شده باشد.

یک پاسخ