تغذیه مناسب برای واریس

تغذیه مناسب نمی‌تواند رگ واریسی ایجادشده یا رفلاکس وریدی را از بین ببرد، اما می‌تواند بخشی از مدیریت سبک زندگی در افراد مبتلا به واریس باشد. مهم‌ترین نقش رژیم غذایی در این زمینه، کمک به کنترل وزن، کاهش احتمال یبوست، تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن و حفظ سلامت عمومی است.

بنابراین بهتر است «درمان واریس با تغذیه» را به معنی درمان مستقیم رگ‌های آسیب‌دیده در نظر نگیریم. اگر واریس علامت‌دار باشد یا سونوگرافی وجود رفلاکس وریدی را نشان دهد، ممکن است علاوه بر اصلاح سبک زندگی به روش‌های اختصاصی درمان واریس پا نیاز باشد.

راهنمای SCAI در سال ۲۰۲۵ نیز بر اصلاح سبک زندگی، فعالیت بدنی و کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی مبتلا به بیماری مزمن وریدی تأکید می‌کند.

تهیه و تدوین: تحریریه تخصصی ایران واریس
آخرین بازبینی: شهریور ۱۴۰۵

آیا تغذیه می‌تواند واریس را درمان کند؟

خیر. هیچ رژیم غذایی، میوه، دمنوش یا مکملی نمی‌تواند دریچه وریدی آسیب‌دیده را ترمیم کند یا رگ واریسی برجسته را به‌طور قطعی از بین ببرد.

نقش تغذیه بیشتر غیرمستقیم است. برای مثال یک رژیم غذایی متعادل می‌تواند به کنترل وزن کمک کند و کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن می‌تواند فشار اضافی واردشده بر سیستم وریدی اندام تحتانی را کمتر کند.

NICE نیز در توصیه‌های مربوط به واریس، کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن و فعالیت بدنی سبک تا متوسط را از تغییرات سبک زندگی قابل توجه معرفی می‌کند.

بنابراین:

تغذیه سالم = بخشی از مدیریت واریس

اما:

تغذیه سالم ≠ درمان مستقیم رفلاکس یا حذف رگ واریسی

تغذیه چگونه می‌تواند به افراد مبتلا به واریس کمک کند؟

تأثیر اصلی تغذیه را می‌توان در سه مسیر بررسی کرد:

کمک به کنترل وزن

اضافه‌وزن و چاقی می‌توانند فشار بیشتری به سیستم وریدی پاها وارد کنند.

راهنمای SCAI 2025 اشاره می‌کند که چاقی بر پیامدهای بیماری مزمن وریدی اثر منفی دارد و اصلاح سبک زندگی و کاهش وزن باید در بیماران دارای اضافه‌وزن مورد توجه قرار گیرد.

هدف، استفاده از رژیم‌های سخت و کوتاه‌مدت نیست. الگوی غذایی باید قابل ادامه و متناسب با شرایط فرد باشد.

کمک به کاهش یبوست

مصرف کافی فیبر و مایعات به عملکرد طبیعی دستگاه گوارش و پیشگیری از یبوست کمک می‌کند.

هنگام یبوست و زور زدن برای دفع، فشار داخل شکم به‌طور موقت افزایش پیدا می‌کند. بنابراین داشتن رژیم غذایی حاوی فیبر کافی می‌تواند از این نظر مفید باشد.

با این حال، یبوست را نباید تنها یا مهم‌ترین علت واریس دانست.

حمایت از سلامت عمومی بدن

مصرف متعادل میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، منابع پروتئینی مناسب و چربی‌های غیراشباع، بخشی از یک رژیم غذایی سالم است.

هدف از این توصیه‌ها «درمان رگ واریسی» نیست؛ بلکه ایجاد یک الگوی غذایی پایدار برای سلامت عمومی و مدیریت بهتر عوامل قابل اصلاح است.

برای واریس چه بخوریم؟

به‌جای تمرکز روی یک میوه یا ماده غذایی خاص، بهتر است رژیم روزانه از چند گروه غذایی مناسب تشکیل شود.

غذاهای پرفیبر

منابع مناسب فیبر عبارت‌اند از:

• سبزیجات
• میوه کامل
• عدس
• لوبیا
• نخود
• جو دوسر
• نان و غلات سبوس‌دار
• دانه‌ها و مغزها

فیبر بیشتر به دلیل تأثیر آن بر سلامت دستگاه گوارش و کنترل یبوست اهمیت دارد، نه به این دلیل که مستقیماً رگ‌های واریسی را از بین ببرد.

میوه‌ها و سبزیجات

مصرف متنوع میوه و سبزیجات باعث دریافت طیف گسترده‌ای از ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی می‌شود.

نمونه‌های مناسب عبارت‌اند از:

• پرتقال
• کیوی
• انواع توت
• سیب
• فلفل دلمه‌ای
• کلم بروکلی
• سبزیجات برگ‌دار
• گوجه‌فرنگی

برای مثال ویتامین C در ساخت کلاژن نقش دارد، اما این موضوع به معنی درمان واریس با پرتقال یا مکمل ویتامین C نیست.

حبوبات

عدس، لوبیا، نخود و سایر حبوبات هم فیبر دارند و هم می‌توانند بخشی از منابع پروتئینی رژیم غذایی باشند.

این مواد غذایی به‌ویژه برای افرادی که می‌خواهند میزان غذاهای فوق‌فرآوری‌شده را کاهش دهند انتخاب مناسبی هستند.

غلات کامل

به‌جای مصرف زیاد غلات تصفیه‌شده می‌توان بیشتر از:

• نان سبوس‌دار
• جو دوسر
• برنج قهوه‌ای
• سایر غلات کامل

استفاده کرد.

غلات کامل معمولاً فیبر بیشتری نسبت به انواع تصفیه‌شده دارند.

ماهی، مغزها و دانه‌ها

ماهی، گردو، بادام و برخی دانه‌ها منابع مناسبی از چربی‌های غیراشباع هستند.

این مواد غذایی می‌توانند بخشی از یک رژیم متعادل باشند، اما نباید آنها را به‌عنوان «درمان‌کننده رگ واریسی» معرفی کرد.

منابع پروتئین

دریافت پروتئین کافی بخشی از تغذیه طبیعی بدن است.

منابع آن می‌توانند شامل:

• ماهی
• مرغ
• تخم‌مرغ
• حبوبات
• لبنیات
• سویا

باشند.

نوع و مقدار مناسب پروتئین به شرایط فرد، وزن، بیماری‌های زمینه‌ای و رژیم کلی او بستگی دارد.

آب و مایعات کافی

دریافت مایعات کافی به هیدراتاسیون بدن و عملکرد مناسب دستگاه گوارش کمک می‌کند.

اما این تصور که «نوشیدن آب از لخته شدن خون جلوگیری می‌کند» دقیق نیست.

نوشیدن آب به‌تنهایی روش درمان یا پیشگیری از DVT محسوب نمی‌شود.

بهترین میوه‌ها و سبزیجات برای افراد مبتلا به واریس

نیازی نیست دنبال یک «میوه ضد واریس» باشیم. تنوع غذایی از انتخاب یک ماده خاص مهم‌تر است.

گروه غذایی	نمونه‌ها	دلیل استفاده
منابع فیبر	سیب، گلابی، حبوبات، غلات کامل	کمک به عملکرد طبیعی روده
منابع ویتامین C	پرتقال، کیوی، فلفل دلمه‌ای	تأمین ویتامین C و نقش آن در ساخت کلاژن
سبزیجات	بروکلی، سبزیجات برگ‌دار، گوجه	تأمین ریزمغذی‌ها و ترکیبات گیاهی
مغزها و دانه‌ها	گردو، بادام، دانه چیا	منبع چربی‌های غیراشباع و مواد مغذی
حبوبات	عدس، لوبیا، نخود	فیبر و پروتئین
میوه‌های متنوع	انواع توت، مرکبات، سیب	بخشی از رژیم غذایی متعادل

هیچ‌کدام از این مواد به‌تنهایی واریس را درمان نمی‌کنند.

چه غذاهایی بهتر است کمتر مصرف شوند؟

هدف از این بخش ایجاد یک فهرست «غذاهای ممنوع برای واریس» نیست.

برای بیشتر افراد مبتلا به واریس، منطقی‌تر است مصرف مواد غذایی‌ای محدود شود که می‌توانند کنترل وزن یا یک رژیم غذایی متعادل را دشوار کنند.

غذاهای بسیار شور

مصرف بالای سدیم می‌تواند در بعضی افراد با احتباس مایعات همراه باشد.

بهتر است مصرف مداوم مواد غذایی بسیار شور مانند:

• بعضی غذاهای آماده
• چیپس
• گوشت‌های فرآوری‌شده
• غذاهای کنسروی پرنمک
• برخی سس‌های صنعتی

محدود شود.

این موضوع به معنی آن نیست که نمک مستقیماً باعث واریس می‌شود.

غذاهای فوق‌فرآوری‌شده

غذاهای فوق‌فرآوری‌شده معمولاً میزان بیشتری:

• انرژی
• نمک
• قند افزوده
• چربی‌های نامطلوب

دارند.

مصرف زیاد آنها می‌تواند کنترل وزن را دشوارتر کند.

نوشیدنی‌ها و خوراکی‌های پرقند

نوشابه، نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی‌ها، کیک‌ها و دسرهای پرقند در صورت مصرف زیاد می‌توانند باعث افزایش دریافت انرژی و افزایش وزن شوند.

رابطه آنها با واریس بیشتر از این مسیر مطرح است، نه اینکه قند مستقیماً یک رگ را به واریس تبدیل کند.

چربی‌های ترانس و مصرف زیاد چربی اشباع

بهتر است چربی‌های غیراشباع جای بیشتری در رژیم داشته باشند و مصرف چربی‌های ترانس و مقادیر زیاد چربی اشباع محدود شود.

NICE نیز در توصیه‌های سلامت قلبی عروقی، جایگزینی چربی اشباع با چربی‌های تک‌غیراشباع و چندغیراشباع را توصیه می‌کند.

آیا نمک واریس را بدتر می‌کند؟

نمک به‌طور مستقیم علت واریس نیست.

اما مصرف زیاد سدیم ممکن است در بعضی افراد باعث احتباس مایعات شود و احساس تورم یا سنگینی پاها را بیشتر کند.

بنابراین اگر فرد علاوه بر واریس دچار تورم پا است، کاهش مصرف غذاهای بسیار شور می‌تواند بخشی از یک رژیم متعادل باشد.

افرادی که بیماری کلیوی، قلبی یا فشار خون دارند باید میزان نمک را براساس توصیه پزشک تنظیم کنند.

آیا قهوه برای واریس مضر است؟

شواهد کافی برای اینکه مصرف معمول قهوه مستقیماً باعث ایجاد یا تشدید واریس شود وجود ندارد.

بنابراین لازم نیست همه افراد مبتلا به واریس قهوه را به‌طور کامل حذف کنند.

موضوع مهم‌تر مقدار مصرف، قند و افزودنی‌های همراه آن و شرایط پزشکی هر فرد است.

این مورد درباره چای نیز صدق می‌کند.

آیا غذاهای تند برای واریس مضر هستند؟

شواهد محکمی وجود ندارد که غذاهای تند برای همه افراد مبتلا به واریس ممنوع باشند یا مستقیماً بیماری را تشدید کنند.

اگر فرد متوجه شود غذای خاصی علائم دیگری در او ایجاد می‌کند، می‌تواند میزان مصرف آن را براساس تحمل شخصی تنظیم کند، اما نیازی به ممنوعیت عمومی غذاهای تند برای تمام بیماران واریسی نیست.

وزن چه ارتباطی با واریس دارد؟

وزن یکی از مهم‌ترین موضوعات تغذیه‌ای در این مقاله است.

افزایش وزن می‌تواند فشار مکانیکی و وریدی بیشتری به اندام‌های تحتانی وارد کند. NICE نیز BMI بالا را یکی از عواملی می‌داند که با پیشرفت بیشتر بیماری و پیامدهای ضعیف‌تر درمان ارتباط دارد.

راهنمای SCAI 2025 نیز بر مدیریت چاقی، تغییر سبک زندگی، کاهش وزن و ورزش در بیماری مزمن وریدی تأکید می‌کند.

با این حال، کاهش وزن به این معنی نیست که رگ واریسی موجود خودبه‌خود ناپدید می‌شود.

هدف اصلی کاهش یکی از فشارهای قابل اصلاح و بهبود سلامت عمومی است.

فیبر و واریس چه ارتباطی دارند؟

فیبر مستقیماً رگ واریسی را درمان نمی‌کند.

مزیت اصلی آن کمک به عملکرد طبیعی روده، ایجاد احساس سیری و کمک به داشتن یک الگوی غذایی مناسب است.

منابع خوب فیبر شامل:

• سبزیجات
• میوه کامل
• حبوبات
• جو دوسر
• غلات کامل
• مغزها و دانه‌ها

هستند.

افزایش فیبر نیز بهتر است تدریجی باشد و همراه آن مایعات کافی مصرف شود.

یبوست و واریس چه ارتباطی دارند؟

در هنگام یبوست، زور زدن مکرر برای دفع می‌تواند فشار داخل شکم را افزایش دهد.

به همین دلیل کنترل یبوست یکی از دلایلی است که مصرف فیبر و مایعات کافی در رژیم روزانه پیشنهاد می‌شود.

اما نباید نتیجه گرفت که یبوست به تنهایی علت ایجاد واریس پا است.

عوامل مهم دیگری مانند:

• ژنتیک
• سن
• بارداری
• چاقی
• بیماری وریدی
• رفلاکس وریدی

نیز در ایجاد و پیشرفت واریس نقش دارند.

آیا ویتامین‌ها و مواد معدنی برای واریس مفید هستند؟

دریافت کافی ویتامین‌ها و مواد معدنی برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است، اما هیچ ویتامین یا ماده معدنی را نباید به‌عنوان درمان قطعی واریس معرفی کرد.

ویتامین C، ویتامین E، پتاسیم، منیزیم و سایر ریزمغذی‌ها هرکدام نقش‌های مشخصی در بدن دارند، اما وجود یک نقش فیزیولوژیک به معنی اثبات اثر درمانی آنها بر واریس نیست.

در صورت داشتن کمبود تغذیه‌ای یا تصمیم برای مصرف مکمل، بهتر است وضعیت فرد براساس رژیم غذایی، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی بررسی شود.

برای بررسی جزئی‌تر این موضوع می‌توانید مقاله ویتامین‌ها و مواد معدنی مفید برای واریس را مطالعه کنید.

آیا مکمل‌هایی مثل روتین، کورستین یا عصاره هسته انگور واریس را درمان می‌کنند؟

مکمل‌ها نباید به‌صورت خودکار جایگزین رژیم غذایی یا درمان پزشکی شوند.

بعضی ترکیبات گیاهی و فلاونوئیدها در زمینه علائم بیماری وریدی مطالعه شده‌اند، اما نوع ماده، دوز، کیفیت شواهد و ایمنی فرآورده اهمیت دارد.

بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس وجود آنتی‌اکسیدان در یک مکمل نتیجه گرفت که آن محصول واریس را درمان می‌کند.

اگر فرد داروی ضدانعقاد، داروی قلبی یا سایر داروهای مهم مصرف می‌کند، استفاده خودسرانه از مکمل‌ها می‌تواند مسئله‌ساز باشد.

آیا غذایی وجود دارد که واریس را از بین ببرد؟

خیر.

هیچ ماده غذایی اثبات‌شده‌ای وجود ندارد که بتواند رگ واریسی تشکیل‌شده را از بین ببرد.

این موضوع شامل مواردی مانند:

• سیر
• زنجبیل
• چای سبز
• سرکه سیب
• مرکبات
• شکلات تلخ
• انواع دمنوش

نیز می‌شود.

این مواد ممکن است بخشی از رژیم غذایی معمول باشند، اما نباید از آنها انتظار داشت دریچه وریدی معیوب یا رفلاکس را اصلاح کنند.

اگر هدف درمان رگ واریسی موجود است، نوع ورید و وجود یا عدم وجود رفلاکس باید مشخص شود.

آیا چای سبز برای واریس مفید است؟

چای سبز حاوی ترکیبات گیاهی و آنتی‌اکسیدانی است و در مقدار متعادل می‌تواند بخشی از رژیم غذایی بسیاری از افراد باشد.

اما شواهد کافی برای اینکه چای سبز بتواند واریس را درمان کند یا رگ واریسی را از بین ببرد وجود ندارد.

بنابراین عبارت‌هایی مانند «چای سبز معجزه واریس» از نظر علمی صحیح نیستند.

آیا سیر و زنجبیل برای واریس مفیدند؟

سیر و زنجبیل می‌توانند بخشی از یک رژیم غذایی متنوع باشند، اما نباید آنها را درمان واریس دانست.

اگر فرد داروهای خاص، به‌خصوص داروهای مؤثر بر انعقاد خون مصرف می‌کند، استفاده از مقادیر زیاد مکمل‌های حاوی ترکیبات گیاهی بهتر است با نظر پزشک انجام شود.

آیا ویتامین C واریس را درمان می‌کند؟

ویتامین C در ساخت کلاژن و بسیاری از فرایندهای طبیعی بدن نقش دارد.

میوه‌ها و سبزیجاتی مانند مرکبات، کیوی و فلفل دلمه‌ای منابع غذایی مناسب ویتامین C هستند.

با این حال، مصرف بیشتر ویتامین C یا مکمل آن به معنی درمان رگ واریسی نیست.

در صورت نداشتن کمبود، مصرف خودسرانه مکمل‌های دوز بالا معمولاً ضرورتی ندارد.

یک بشقاب غذایی مناسب برای فرد مبتلا به واریس چگونه است؟

به‌جای تمرکز روی یک «ابرغذا»، می‌توان وعده غذایی را متعادل طراحی کرد.

یک الگوی ساده می‌تواند شامل:

• بخش بزرگی از بشقاب: سبزیجات متنوع
• یک بخش: منبع پروتئین مانند ماهی، مرغ یا حبوبات
• یک بخش: غلات کامل یا سایر منابع کربوهیدرات متناسب
• مقدار مناسب چربی غیراشباع مانند روغن زیتون یا مغزها
• آب یا نوشیدنی بدون قند افزوده

باشد.

این یک الگوی عمومی است و افراد دارای دیابت، بیماری کلیوی، بیماری قلبی، حساسیت غذایی یا سایر شرایط پزشکی ممکن است به برنامه متفاوتی نیاز داشته باشند.

نمونه رژیم یک‌روزه برای واریس

یک نمونه ساده از رژیم متعادل می‌تواند به شکل زیر باشد:

صبحانه:
جو دوسر همراه با میوه و مقدار کمی مغزها

میان‌وعده:
یک عدد میوه یا مقداری آجیل بدون نمک

ناهار:
سبزیجات + حبوبات یا منبع پروتئین + مقدار متناسبی غلات کامل

میان‌وعده عصر:
میوه، ماست یا گزینه متناسب با رژیم فرد

شام:
سبزیجات + ماهی، مرغ یا حبوبات + مقدار متناسب کربوهیدرات

این نمونه نسخه درمانی شخصی نیست و مقدار مواد غذایی باید بر اساس نیاز انرژی، وزن و وضعیت پزشکی فرد تنظیم شود.

تغذیه در کنار چه اقداماتی نتیجه بهتری دارد؟

تغذیه تنها یکی از بخش‌های سبک زندگی است.

در کنار آن، مواردی مانند:

• تحرک منظم
• فعالیت بدنی سبک تا متوسط
• کنترل وزن
• جلوگیری از دوره‌های طولانی بی‌حرکتی

اهمیت دارند.

NICE فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی و شنا را از فعالیت‌های سبک تا متوسط مناسب برای افراد مبتلا به واریس مطرح می‌کند.

برای جزئیات تمرین‌ها می‌توانید راهنمای ورزش برای واریس را مطالعه کنید.

چه زمانی تغذیه کافی نیست؟

اگر فرد دارای موارد زیر باشد، تغییر رژیم غذایی به‌تنهایی کافی نیست:

• درد و سنگینی مداوم
• تورم قابل توجه
• رگ‌های واریسی برجسته و علامت‌دار
• تغییر رنگ پوست
• اگزمای وریدی
• رگ سفت و دردناک
• زخم پا
• خونریزی از رگ واریسی

NICE توصیه می‌کند واریس علامت‌دار، تغییرات پوستی مرتبط با بیماری وریدی، ترومبوز ورید سطحی همراه با احتمال نارسایی وریدی و زخم وریدی برای ارزیابی تخصصی بررسی شوند.

در چنین شرایطی هدف باید مشخص کردن علت و وضعیت سیستم وریدی باشد، نه جست‌وجوی غذای درمان‌کننده.

سوالات متداول درباره تغذیه و واریس

برای واریس چه بخوریم؟

بهتر است رژیم بر سبزیجات، میوه کامل، حبوبات، غلات کامل، منابع پروتئینی مناسب، مغزها و دانه‌ها و دریافت کافی مایعات استوار باشد. هیچ ماده غذایی واحدی به‌تنهایی درمان واریس نیست.

آیا تغذیه می‌تواند واریس را درمان کند؟

خیر. تغذیه می‌تواند از طریق کنترل وزن، کاهش یبوست و حمایت از سلامت عمومی کمک‌کننده باشد، اما رفلاکس وریدی یا رگ واریسی ایجادشده را از بین نمی‌برد.

چه غذاهایی برای واریس مضر هستند؟

بهتر است مصرف مداوم غذاهای بسیار شور، فوق‌فرآوری‌شده، نوشیدنی‌های پرقند و مواد غذایی پرکالری با ارزش تغذیه‌ای پایین محدود شود، به‌خصوص اگر باعث افزایش وزن شوند.

آیا نمک واریس را بدتر می‌کند؟

نمک علت مستقیم واریس نیست، اما مصرف زیاد سدیم می‌تواند در بعضی افراد احتباس مایعات و احساس تورم را بیشتر کند.

آیا قهوه برای واریس بد است؟

شواهد کافی برای ممنوع کردن مصرف معمول قهوه در تمام افراد مبتلا به واریس وجود ندارد.

آیا سرکه سیب واریس را درمان می‌کند؟

شواهد معتبر کافی برای اینکه سرکه سیب بتواند رگ واریسی را از بین ببرد وجود ندارد.

آیا زنجبیل واریس را درمان می‌کند؟

خیر. زنجبیل می‌تواند بخشی از رژیم غذایی باشد، اما درمان اثبات‌شده‌ای برای از بین بردن ورید واریسی محسوب نمی‌شود.

آیا ویتامین C برای واریس مفید است؟

ویتامین C برای عملکرد طبیعی بدن و ساخت کلاژن لازم است، اما مکمل ویتامین C درمان واریس نیست.

آیا کاهش وزن به واریس کمک می‌کند؟

در افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی، کاهش وزن می‌تواند یکی از اقدامات مفید سبک زندگی باشد. با این حال، کاهش وزن لزوماً باعث از بین رفتن رگ واریسی موجود نمی‌شود.

آیا یبوست واریس را بدتر می‌کند؟

زور زدن مکرر هنگام یبوست می‌تواند فشار داخل شکم را افزایش دهد. دریافت فیبر و مایعات کافی برای سلامت دستگاه گوارش مفید است، اما یبوست تنها عامل ایجاد واریس نیست.

جمع‌بندی

هیچ رژیم غذایی یا ماده غذایی خاصی نمی‌تواند رگ واریسی یا رفلاکس وریدی ایجادشده را به‌طور قطعی درمان کند.

بهترین رویکرد تغذیه‌ای برای افراد مبتلا به واریس، داشتن یک الگوی غذایی متعادل است که به:

• حفظ یا دستیابی به وزن مناسب
• دریافت فیبر کافی
• کاهش یبوست
• دریافت متنوع میوه و سبزیجات
• محدود کردن غذاهای بسیار شور و فوق‌فرآوری‌شده
• کاهش مصرف قند افزوده
• دریافت مایعات کافی

کمک کند.

اگر واریس باعث درد، تورم، تغییرات پوستی یا سایر علائم شده باشد، رژیم غذایی نباید جایگزین بررسی علت بیماری شود. در این شرایط ممکن است ارزیابی سیستم وریدی و انتخاب روش مناسب درمان واریس پا لازم باشد.